Terugblik augustus 2015 

Warm, zeer nat maar toch zeer zonnig. Augustus 2015 pas perfect in het plaatje van het 'nieuwe' klimaat.

Augustus is afgelopen, en opnieuw was de zomermaand opvallend warm. De maand was gemiddeld zelfs even warm als de maand juli. Toen piekte de hitte vooral uit door de hittegolf aan het begin van de maand. In augustus was het warm over de hele maand met regelmatig zomerse tot soms tropische dagen. Echt koel was het alleen maar op 16, 17 en 18 augustus, toen er ook veel regen viel. Op het KNMI station in Hupsel (bij Eibergen) is de gemiddelde temperatuur uitgekomen op 18,4 graden. Normaal is dit 17,1 graden, daarmee is de maand dus 1,3 graden te warm verlopen! De temperatuur kwam maar liefst 26 keer boven de 20 graden uit (warm), 12 keer boven de 25 graden (zomers warm) en 2 keer boven de 30 graden (tropisch warm). Normaal is het op 22 graden een warme dag, op 8 dagen een zomerse dag en op 2 dagen een tropische dag.

Het was niet alleen maar warm, ook was het erg zonnig. Met 230 uur zon in Hupsel was het zelfs de op 5 na zonnigste augustusmaand sinds het begin van de zonmetingen in de Achterhoek, in 1949. Volgens het klimatologisch gemiddelde hebben we namelijk slechts recht op 183 uur zon. Het aantal uren zon was mooi verdeeld over de hele maand. Alleen tijdens de regenachtige en koude dip rond het midden van de maand, liet de zon het een aantal dagen afweten.

De maand augustus past perfect in het plaatje van het veranderende klimaat van Nederland. Het klimaat wordt wat extremer de komende jaren met meer perioden van droogte en extreme buien. Dat was ook deze maand duidelijk zichtbaar. Aan het begin van de maand was het nog kurk en kurk droog. Op sommige plaatsen waren er in juli wel een paar flinke buien gevallen, maar de verdamping was door het warme en zonnige weer groot. Dat beeld werd vanaf de helft van de maand augustus drastisch veranderd! In de eerste decade vielen er plaatselijk een paar flinke buien. Rond het midden van de maand, in de tweede decade van augustus viel zo'n 100 mm neerslag in een paar dagen tijd. Ook de derde decade was zeer nat met 50 tot 100 mm door zware regen en onweersbuien. Deze buien waren gevaarlijk, met veel blikseminslagen. Op sommige plaatsen kwamen zware windstoten voor en er vielen lokaal hagelstenen van 3 cm groot.

Het zuiden en oosten van de Achterhoek waren in augustus het natst. Daar viel zowel in het midden van de maand als aan het einde van de maand de meeste neerslag. In Hupsel viel 165 mm, in Borculo 170 mm, in Bredevoort 172 mm, in Ruurlosebroek 180 mm, in Ratum 184 mm, in Doetinchem 188 mm, in Woold 189 mm, in Winterswijk en Corle 196 mm, in Henxel  200 mm, in Meddo en aan de westkant van Doetinchem 208 mm, en in Silvolde en Zelhem viel 211 mm. Sinds het begin van de neerslagwaarnemingen in het oosten van het land in 1867, waren er maar 3 augustus maanden nog natter dan dit jaar in de Achterhoek.

De maand kan dus de boeken in als warm, zeer zonnig en toch zeer nat.

Bronnen: Hetweeractueel, KNMI, weerstation-Meddo.nl, weergegevens.nl, Jan Visser, eigen waarnemers.

Wateroverlast door zware onweersbuien 

Meeste neerslag in Rivierengebied

De zware onweersbuien die zondag in de loop van de avond ontstonden hebben in het Rivierengebied de meeste neerslag achtergelaten. Behalve veel regen viel er plaatselijk ook hagel en was de bliksemintensiteit hoog. Sliedrecht kreeg 90 mm (42,2 voor middernacht en 48,5 erna), Hardinxveld-Giessendam 79 mm (40,6 en 38,1), Zaltbommel 79 mm (58,7 en 20,3) en Gorinchem 68 mm (33 en 35,1). Verder naar het oosten kreeg Grave 72 mm (65,5 op zondag, waarvan 9,4 zondagochtend, 6,3 op maandag), Nijmegen-Dukenburg 60 mm (42,6 en 17,8) en Wijchen 48 mm (34,5 en 14). In de Achterhoek viel in Doetinchem-Dichteren 38 mm (zondagochtend 5,6, zondagavond 28,2 en maandagnacht 4,0) en in Meddo bij Winterswijk 31 mm (maandtotaal: 208 mm). Herkomst meeste neerslagcijfers: Wunderground.com.

Zware onweersbuien luiden tropische zondag in 

Lokaal bijna 40 mm regen, zondagmiddag tropisch warm in zuidoosten

Zware onweersbuien hebben zondagnacht en ochtend plaatselijk voor overlast gezorgd. In de tweede helft van de nacht ontstonden boven het oosten van Noord-Brabant enkele zware onweersbuien die zich via het Reichswald verplaatsen naar het zuidelijk deel van de Achterhoek. De buien leverden plaatselijk veel neerslag op, maar de verschillen waren groot. Zo viel er in Silvolde tot 10.00 uur 39 mm, maar kreeg Terborg uit de nachtelijke buien slechts 7 mm. In Bocholt viel 44 mm, in Emmerich 35, Cuijk 33, Kleve-Duffelward 31, Breedenbroek 28, Aalten 26 en Beers 23 mm (bronnen: Wunderground, Weerwoord, eigen data).

Zondagochtend volgden nog enkele losse buien. De buien vormen een opmaat naar een zomerse zondag met in het zuidoosten van het land zelfs tropische temperaturen tot 32 graden. Van het zuidwesten uit klaart het zondagochtend snel op en wordt het vrij zonnig. In de nacht naar maandag volgen opnieuw regen- en onweersbuien. Maandag is een overgangsdag naar een koeler weertype. September start tamelijk koel maar wel overwegend droog.

Overvloedige regen eindelijk voorbij 

Balans opgemaakt: relatief groot gebied ruim 100 mm in 60 uur tijd. Extreme neerslagduur.

Na een aantal extreem natte dagen kan eindelijk de balans worden opgemaakt. Een front heeft ruim 3 dagen boven de noordoostelijke helft van Nederland gelegen. Het front begrensde de overgang tussen de koele lucht die vanaf de Atlantische Oceaan opdrong boven onze omgeving, en de hete lucht boven het Europese vasteland. In het voorgaande artikel was al te lezen dat er sprake is geweest van opglijding, een complex proces in de atmosfeer. Koude lucht probeerde vanaf vrijdag ons land te veroveren, en dat ging langzaam. Tegelijkertijd stroomde er op grotere hoogte nog warme lucht over de koude lucht aan de grond. Aan de grond waaide de wind uit het noordwesten terwijl op grotere hoogte de stroming zuid tot zuidoost was, later oost. Dit heeft er voor gezorgd dat de neerslagactiviteit niet af nam. Sterker nog, het lukte het front niet om verder door te schuiven naar het (noord)oosten. Daardoor bleef het maar regenen, en dat langdurige karakter van de neerslag is bijzonder te noemen.

Op verschillende weerstations in het midden en oosten van het land zijn records van de neerslagduur gebroken. De Bilt registreerde op 17 augustus 19,4 uur neerslag, voor augustus een record sinds het begin van de metingen in 1930. In Lelystad regende het zelfs 23,3 uur achtereen. Dat hoort bij de hoogste etmaalwaarden ooit in Nederland gemeten. In de zomer is dit nog nooit voorgekomen. Het record stond op naam van juli 2011 met op de 14e 22,9 uur achtereen regen in De Kooy (Den Helder) en 22,0 uur in Deelen op de 13e. In het midden en oosten van het land regende het nu in minder dan 3 etmalen bijna 60 uur.

De neerslagtotalen liegen er niet om. Sinds zaterdag is er in Ruurlosebroek en Beltrum 96 mm gevallen, in Winterswijk (Huppel) 97 mm, in Winterswijk Henxel en Lichtenvoorde 98 mm, in Winterswijk Ratum 103 mm, in Brummen 104 mm, in Meddo en Zelhem 105 mm, in ’t Woold 108 mm, in Doetinchem 109 mm, in Gendringen en Silvolde 110 mm, in 's Heerenberg 111 mm, in Winterswijk Corle 113 mm en in Zeddam 121 mm. Door het lokale karakter van de hoosbuien op zaterdagmiddag, is er plaatselijk nog wat meer gevallen.

Weersverbetering na langdurige regen 

Regen voorbij na 3 dagen

Dinsdagochtend kon voorlopig voor het laatst de regenmeter worden geleegd. Een paar zwabberende fronten boven het oosten van ons land en het westen van Duitsland hebben de afgelopen dagen voor overvloedige regen gezorgd. In het oosten en noorden is meer dan de normale maandsom voor augustus gevallen, dat is 65 tot 85 millimeter regen. In de Achterhoek werd dinsdagochtend nog eens 25 mm neerslag gemeten, waarmee het totaal over 3 dagen op circa 100 mm uitkwam.

Een nieuw hogedrukgebied trekt de komende dagen via ons land richting het noordoosten, en smelt samen met een bestaand hogedrukgebied boven Scandinavië. De stroming draait dan naar het zuidoosten en de aanvoer van warme en droge lucht kan beginnen. De zon komt vanaf woensdag weer tevoorschijn en de temperaturen lopen op naar respectievelijk 22 en 24 graden op woensdag en donderdag. Vrijdag en in het weekend is het zelfs zomers warm met omstreeks 25 graden. Zaterdag wordt het zo'n 28 graden, in het zuiden van het land zou de tropische grens kunnen worden aangetikt.

Langdurig regen op zondag na zware buien op zaterdag 

Zaterdag lokaal meer dan 30 millimeter, zondag nog eens 10 tot 30 millimeter.

In de warme lucht ontstonden zaterdag enkele zware buien die lang stil bleven hangen. De stilhangende buien hebben net 'onder' de Nederlandse grens gisteren meer dan 100 mm afgeleverd. Dat blijkt uit het cumulatieve beeld van de neerslagradar. Het zwaartepunt van de bui lag ruwweg in het gebied tussen Emmerich en Rees. Dat is een dun bevolkt gebied waardoor er ook weinig amateurweerstations zijn. De weerstations in Rees op Wunderground rapporteerden gisteren respectievelijk 35 en 43 mm. Ook in de Achterhoek regende het op sommige plaatsen hard. In het meest westelijke puntje van Doetinchem viel zaterdag al 38 mm. Zondag regent het een groot deel van de dag en kan er nog eens 10 tot 30 millimeter neerslag vallen. De regen valt doordat er sprake is van opglijding, een complex proces in de atmosfeer. Een koufront trekt langzaam oostwaarts over Nederland. Tegelijkertijd stroomt er op grotere hoogte warme lucht over de koude lucht aan de grond. Aan de grond waait de wind uit het noordwesten terwijl op grotere hoogte de stroming zuid tot zuidoost is. Ook maandag lijkt dit opglijdingsproces voor regen te gaan zorgen. De wind krimpt dan op grote hoogte waardoor het zwaartepunt van de regen meer ZO-NW over het noordoosten van ons land komt te liggen.

Opnieuw 40 graden in Duitsland 

Evenaring temperatuurrecord in Kitzingen (Bayern)

Grote delen van Europa zijn in de ban van de zomer. Van Zuid-Spanje tot het westen van Polen werd het op veel plaatsen meer dan 35 graden. Zo werd het in Berlijn en Praag ruim 38 graden. Het Duitse temperatuurrecord werd vrijdag geëvenaard. In Kitzingen, in het noordwesten van de deelstaat Beieren, werd op 5 juli het Duitse temperatuurrecord allertijden gezet met 40,3 graden. Deze temperatuur werd vrijdag opnieuw bereikt. In 1983 en 2003 werd in Duitsland al eens 40,2 graden gemeten. Er waren meer plaatsen waar het 40 graden werd: ook in Mergentheim, Bad-Neunkirchen (40,2 graden) en Obermoschel (Rheinland-Pfalz) (40,1 graden*). In Würzburg werd met 39,4 graden het recent gevestigde warmterecord nogmaals overtroffen. In Mannheim werd het met 39,8 graden nog warmer en daarmee was het de warmste dag sinds het begin van de metingen in 1939. 

Station Nieuw record [°C] Oud record [°C]
Görlitz 37,9 35,9 28.07.2013
Würzburg 39,4 38,6 05.07.2015
Waibstadt 38,9 37,6 05.07.2015
Holzdorf 38,0 36,4 16.08.2001
Wasserkuppe 32,7 31,8 09.08.2003
Lichtentanne 37,9 37,5 13.08.2003
Kaiserbach-Cronhütte 36,8 35,7 05.07.2015
Feldberg (Mecklenburg) 35,4 35,2 11.07.2010
Mannheim 39,8    
Offenbach 39,5    
Lahr 39,5    
Mühlacker 39,2    

Hittegolf ten einde 

Extreme hitte en zwaar onweer op donderdag, tropische nachten

De buien van zondag vormen de afsluiting van de 40e officiële hittegolf sinds 1901. In De Bilt begon de hittegolf dinsdag 30 juni en eindigde op zondag 5 juli. Niet overal in het land was er sprake van een hittegolf, aan zee was het maar op 1 of 2 dagen tropisch warm. In delen van Noord-Brabant en Limburg begon de hittegolf al op 28 juni. De scherpe winddraaing op de zeer warme donderdag zorgde ervoor dat de weerstations in ondermeer Westdorpe, Vlissingen en Rotterdam een tropische dag misliepen, terwijl landinwaarts de temperatuur opliep naar meer dan 35 graden. Maastricht (Beek) kwam donderdag tot 38,2 graden en Arcen had 38,0. Enkele amateurweerstations in de bebouwde kom tikten de 40 graden zelfs aan. In het westen van het land was woensdag 1 juli de warmste dag met 35,6 graden in Westdorpe en 35,2 graden in Hoek van Holland. Ook zaterdag was het nog erg warm met 36,8 graden in Arcen. Ook de nachten waren zeer warm met minima van 18 tot 24 graden. Doordat het in de avond van de 2e sterk afkoelde, werden over het etmaal 0-24 uur UTC deze extremen niet gemeten. Die avond kwam het ook tot zwaar onweer met opvallend veel bliksemactiviteit, vooral in het midden en oosten van het land. Foto bij dit artikel: Wilfred Janssen in de buurt van Putten.

Snikhete start Tour de France in Utrecht 

Eerste etappe (13,8 kilometer) onder tropische weersomstandigheden

Zaterdag zorgt een versterking van de zuidelijke stroming ervoor dat het in een groot deel van Nederland 35 of 36 graden wordt. Dat geldt ook voor Utrecht, dat het decor is van de start van 102e editie van de Tour de France. Het wordt waarschijnlijk een snikhete start voor de renners. De hoogste temperaturen worden zaterdag in Brabant en Limburg bereikt. De maximaal haalbare temperaturen benaderen in het zuiden en zuidoosten de recordwaarden voor ons land die op ruim 38 graden staan.

Hittegolf start dinsdag 

Donderdag lokaal 35 graden, zaterdag op veel plaatsen 35 graden.

Hogedrukgebied 'Annelie' zorgt de komende dagen voor warm tot zeer warm zomerweer in Nederland en grote delen van West- en Midden-Europa. Dit hogedrukgebied verplaatst zich de komende dagen naar Zweden en de Oostzee en met een depressie boven de Atlantische Oceaan komt een zuidoostelijke stroming op gang. Daarmee wordt droge en steeds warmere lucht aangevoerd. De zon schijnt deze week bijna ongehinderd van zonsopkomst tot zonsondergang. Door de hitte kunnen er wel een paar onweersbuien ontstaan, de kans daarop is vooral donderdagavond aanwezig.

Een combinatie van deze instraling door de zon, de droge bodem en de van oorsprong zeer warme lucht laat de temperatuur in de tweede helft van deze week oplopen naar tropische waarden van 30 graden of meer. Donderdag is er in het zuidoosten al 35 graden mogelijk, vrijdag lijkt de hitte een beetje getemperd te worden, toch wordt het ook dan op veel plaatsen 30 graden. Zaterdag wordt de aangevoerde lucht nog warmer. Met 33 tot 38 gradenwordt dit de warmste dag van deze week. Dat is dichtbij het absolute record van 38,6 graden in Nederland uit 1944.

Met de verwachte hoge temperaturen wordt waarschijnlijk ook het Nationaal Hitteplan van kracht. Er worden dan extra maatregelen genomen om gezondheisproblemen bij kwetsbare groepen te beperken. Het Hitteplan wordt uitgevoerd door het KNMI en het RIVM. De maatregelen zorgen ervoor dat ouderen, mensen in zorginstellingen, chronisch zieken en mensen met overgewicht minder kwetsbaar worden bij hitte.