Herfst 2015: koel en rustig van start, nat en onstuimig slot 

Van vroege kou in oktober naar een bijzonder warme november.

Met 10,5 graden tegen 10,1 graden normaal op het KNMI station in Hupsel, was de meteorologische herfst dit jaar aan de warme kant. Verder was het nat en toch vrij zonnig. September en oktober waren kouder dan normaal maar november was zo zacht dat de kou volledig weg is gecompenseerd. De hoogste temperatuur van de herfst was 20,4 graden in Hupsel op 14 september. Deze hoogste herfsttemperatuur was sinds 1894 in de Achterhoek slechts 1 keer lager, namelijk 17,7 graden in 1912 (Winterswijk). De temperatuur is deze herfst maar 2 keer boven de 20 graden uitgekomen, zogenoemde warme dagen. Slechts 3 jaren hadden nog minder warme dagen in de herfst. Normaal telt de herfst 11 warme dagen in de Achterhoek en 2 zomerse dagen.

November 2015: één na warmste sinds begin metingen 

Tijdvak 1 t/m 20 november niet eerder zo warm verlopen.

Met 9,2 graden op het KNMI station in Hupsel tegen 6,1 graden normaal was november dit jaar ruim 3 graden warmer dan normaal (6,1 graden). Het record blijft staan op naam van 2009, dat jaar was met 9,3 graden nog een fractie warmer. November gaat verder de klimaatboeken in als nat maar toch vrij zonnig, met een onstuimig slot van de maand. Sinds het begin van de metingen in het oosten van het land in 1894 was het over de eerste 10 dagen van de maand slechts 1 keer warmer (1899). Het midden van de maand, 11 t/m 20 november, is zelfs nog nooit zo warm verlopen als dit jaar. Alleen de laatste 10 dagen van de maand waren koeler, maar met 4,6 graden tegen 4,3 graden normaal was zelfs de 3de decade van de maand aan de zachte kant. De gemiddelde maximumtemperatuur was echter wel record hoog met 12,2 graden tegen 8,9 graden normaal in Hupsel.

Tweede decade november niet eerder zo warm 

Opnieuw veel dagrecords verbroken.

Na de zeer zachte start van de maand november, is het midden van de maand zelfs extreem warm verlopen. De gemiddelde temperatuur is tussen 11 en 20 november op 11,3 graden uitgekomen op het KNMI station in Hupsel. Sinds het begin van de metingen in 1894 was het nog nooit zo warm over deze periode. Het record stond op naam van 2009 met 10,4 graden en dat record is met bijna 1 graad verpulverd. De klimatologische norm voor deze periode is 5,9 graden, dat is 5,4 graden minder warm dan het nu was. Dat hebben we vooral te danken aan de warme nachten. Gemiddeld was het 9,1 graden als minimumtemperatuur over de dag, het oude record uit 2009 is daarmee 1,6 graden verbeterd. Ter vergelijking, normaal is het 3 graden in de nacht in het oosten van het land. Op 15 november was het gemiddeld over de dag nog nooit zo warm als dit jaar. Zowel de nacht als de gemiddelde temperatuur over de hele dag van 17 en 18 november was recordwarm.

Warmste eerste decade november Achterhoek sinds 1899 

Dagrecords 6, 7, 8, 9 en 10 november verpulverd!

Al weken lang voert een zuidelijke stroming zeer zachte lucht aan naar ons land. Storingen liggen boven de Atlantische oceaan en worden tegengehouden door een hogedrukgebied boven centraal en oost Europa. Soms weet een storing ons land te bereiken, met regen en een toenemende wind, maar grote neerslaghoeveelheden zijn de afgelopen weken uitgebleven. Steeds zachtere lucht heeft onze streken weten te bereiken. Na een relatief koude oktober maand met een paar datum kouderecords heeft november juist te maken met recordwarmte.

De gemiddelde temperatuur over de eerste 10 dagen van de maand november bedroeg 11,7 graden op het KNMI weerstation in Hupsel tegen 7,7 graden normaal. Sinds het begin van de metingen in het oosten van het land, was het alleen in 1899 nog warmer, met 12,0 graden op het toenmalige weerstation in Winterswijk. Op nummer 3 staat 2005 met 11,2 graden in Hupsel. Ter vergelijking, in 1980 was het gemiddeld -1,2 graden over de eerste decade van november.

November 2015 heeft gehakt gemaakt van veel oude warmterecords. Sommige records stonden al ruim 100 jaar op scherp. Op 6, 7, 9 en 10 november was het niet eerder zo zacht in de nacht. Gemiddeld over de hele dag was het op 7, 8 en 9 november nooit zo zacht in de Achterhoek. Deze hoogste daggemiddeldetemperatuur op 7 november was ook nog eens een nieuw novemberrecord, en de minimumtemperatuur van die dag was de op 1 na hoogste ooit gemeten in november! Als we naar de maximumtemperaturen kijken zien we dat op 8 november nog nooit zo warm is geweest. Opvallend is dat de jaren na 2000 erg vaak voorkomen in de top 3. Deze jaren zijn paars gekleurd in de afbeelding, 2015 is rood gemaakt.

Maandoverzicht oktober 

Bijzondere afwisselingen in het weertype kenmerken de maand.

De maand oktober is afgelopen, en het was een zeer bijzondere maand, al valt dat niet te zien aan de cijfers over de hele maand gemiddeld. Zowel koude als warme perioden zorgden ervoor dat de maand gemiddeld maar iets afweek van het normaal. De zon scheen ongeveer het normale aantal uren en de maand was verder droog en in delen van de Achterhoek zelfs zeer droog. Op het Achterhoekse KNMI station in Hupsel kwam de temperatuur op 9,4 graden uit tegen 10,2 graden normaal. Het was de koudste oktober sinds 2003, toen de temperatuur op 6,8 graden uit kwam en dat was de op 3 na koudste oktober sinds het begin van de metingen. Dit jaar begon oktober zacht, maar de nachten waren fris. Daarna werd het tijdelijk nog zachter, maar rond het midden van de maand doken we opeens de kou in. De maand eindigde weer net als die begon, met zacht oktober weer.

Recordkoude oktoberdagen in de Achterhoek 

Dagrecord 14 oktober op sommige weerstations met 3 graden verbroken!

Nederland heeft op 13, 14 en 15 oktober te maken gehad met uitzonderlijk koud weer voor deze tijd van het jaar. Een hogedrukgebied boven Scandinavië zorgde ervoor dat er met een oostelijke stroming koude, continentaal polaire lucht ons land binnenstroomde. In het voorafgaande weekend en ook maandag was er ruimte voor de zon, maar dinsdag 13 oktober kwam een storing vanaf de Middellandse Zee steeds dichterbij. De bewolking nam toe en omdat het niet alleen om hoge bewolking ging, maar ook om lage bewolking, kreeg de zon geen kans en hierdoor bleef het overdag extreem koud. De weermodellen wisten hier geen raad mee en kwamen met veel te hoge waarden in hun berekeningen. Op het Achterhoekse KNMI station in Hupsel kwam de temperatuur op 13 oktober niet verder dan 4,8 graden als maximum. Daarmee was het de allerkoudste 13 oktober sinds het begin van de metingen in het oosten van het land in 1894. Het record stond op naam van 1975, toen bedroeg de maximumtemperatuur 5,5 graden (Twenthe). Precies 40 jaar geleden sneeuwde het zelfs op deze dag, plaatselijk viel toen 2 cm in de ochtend. De datum met vroegste sneeuwval ooit (na de zomer) blijft staan op naam van 1975.

Woensdag was het in het zuidoosten nog kouder. Net als dinsdag was het bewolkt, maar de storing kwam nu zo dichtbij ons land dat er neerslag begon te vallen. De temperatuur lag de hele dag rond 4 graden en dat is nog nooit voor gekomen zo vroeg in het najaar. Het dagrecord stond opnieuw op naam van 1975 met 7,0 graden (Twenthe). Dat record is verpletterd want in Hupsel werd het niet warmer dan 4,6 graden. Voor een lagere maximumtemperatuur moeten we terug naar 1905. Toen werd het in Winterswijk op 23 oktober niet warmer dan 3,8 graden. Echter, het is momenteel nog anderhalve week vroeger. Dat betekent dat het nog nooit zo vroeg in het najaar zo koud is gebleven!

Overzicht september 

Koelste september sinds 2010 in het oosten, vooral veel regen langs de oostgrens.

September 2015 begon nat en koel. Het wisselvallige weer bleef aanhouden rond het midden van de maand maar toen werd het wel iets warmer. De maand eindigde droog en zonnig, maar de temperaturen gingen nog verder naar beneden. Het maandgemiddelde lang ongeveer 1 graad lager dan normaal met op het KNMI-weerstation in Hupsel een gemiddelde van 13,1 graden. Verder was de maand in zijn geheel aan de natte en zonnige kant. Uiteindelijk kwam de temperatuur slechts op 2 dagen tot 20 graden of meer. Normaal telt september daar 9 warme dagen. Slechts 2 warme dagen in september is bijzonder, maar niet extreem. In 1996 kwam het maar tot 1 warme dag en in 1986 kwam de temperatuur zelfs de hele maand niet boven de 20 graden uit.

Terugblik zomer 2015 

Zomer kende veel extremen!

Met een gemiddelde temperatuur van 17,5 graden tegen 16,8 graden normaal was de zomer, op het KNMI-station in Hupsel bij Eibergen, dit jaar vrij warm. Juni was qua temperatuur normaal, zeer warme tijdvakken werden afgewisseld met koele perioden met soms zelfs nachtvorst. Aan het einde van juni werd het hoogzomers, en dat was dan ook de start van de hittegolf begin juli. De temperatuur steeg in het zuidoosten van het land tot ruim 38 graden. Daarmee kwamen we in de buurt van het landelijke warmterecord. In de Achterhoek werd het in Meddo en Silvolde 37,7 graden. Daarna volgde weer een flinke afkoeling, met in Twenthe op 10 juli nog nachtvorst. Op 10 cm boven de grond werd ruim 1 graad vorst gemeten en dat is zolaat in het zomerseizoen nog niet eerder voorgekomen. In augustus kwam de warmte weer terug met opnieuw veel zomerse dagen en een enkele tropische dag. Stabiel was de warmte deze keer niet, later in de maand vielen er zware regen en onweersbuien, die ervoor zorgden dat de maand veel te nat werd. De zomer als geheel werd zo warm, nat en zeer zonnig.

Terugblik augustus 2015 

Warm, zeer nat maar toch zeer zonnig. Augustus 2015 pas perfect in het plaatje van het 'nieuwe' klimaat.

Augustus is afgelopen, en opnieuw was de zomermaand opvallend warm. De maand was gemiddeld zelfs even warm als de maand juli. Toen piekte de hitte vooral uit door de hittegolf aan het begin van de maand. In augustus was het warm over de hele maand met regelmatig zomerse tot soms tropische dagen. Echt koel was het alleen maar op 16, 17 en 18 augustus, toen er ook veel regen viel. Op het KNMI station in Hupsel (bij Eibergen) is de gemiddelde temperatuur uitgekomen op 18,4 graden. Normaal is dit 17,1 graden, daarmee is de maand dus 1,3 graden te warm verlopen! De temperatuur kwam maar liefst 26 keer boven de 20 graden uit (warm), 12 keer boven de 25 graden (zomers warm) en 2 keer boven de 30 graden (tropisch warm). Normaal is het op 22 graden een warme dag, op 8 dagen een zomerse dag en op 2 dagen een tropische dag.

Het was niet alleen maar warm, ook was het erg zonnig. Met 230 uur zon in Hupsel was het zelfs de op 5 na zonnigste augustusmaand sinds het begin van de zonmetingen in de Achterhoek, in 1949. Volgens het klimatologisch gemiddelde hebben we namelijk slechts recht op 183 uur zon. Het aantal uren zon was mooi verdeeld over de hele maand. Alleen tijdens de regenachtige en koude dip rond het midden van de maand, liet de zon het een aantal dagen afweten.

De maand augustus past perfect in het plaatje van het veranderende klimaat van Nederland. Het klimaat wordt wat extremer de komende jaren met meer perioden van droogte en extreme buien. Dat was ook deze maand duidelijk zichtbaar. Aan het begin van de maand was het nog kurk en kurk droog. Op sommige plaatsen waren er in juli wel een paar flinke buien gevallen, maar de verdamping was door het warme en zonnige weer groot. Dat beeld werd vanaf de helft van de maand augustus drastisch veranderd! In de eerste decade vielen er plaatselijk een paar flinke buien. Rond het midden van de maand, in de tweede decade van augustus viel zo'n 100 mm neerslag in een paar dagen tijd. Ook de derde decade was zeer nat met 50 tot 100 mm door zware regen en onweersbuien. Deze buien waren gevaarlijk, met veel blikseminslagen. Op sommige plaatsen kwamen zware windstoten voor en er vielen lokaal hagelstenen van 3 cm groot.

Het zuiden en oosten van de Achterhoek waren in augustus het natst. Daar viel zowel in het midden van de maand als aan het einde van de maand de meeste neerslag. In Hupsel viel 165 mm, in Borculo 170 mm, in Bredevoort 172 mm, in Ruurlosebroek 180 mm, in Ratum 184 mm, in Doetinchem 188 mm, in Woold 189 mm, in Winterswijk en Corle 196 mm, in Henxel  200 mm, in Meddo en aan de westkant van Doetinchem 208 mm, en in Silvolde en Zelhem viel 211 mm. Sinds het begin van de neerslagwaarnemingen in het oosten van het land in 1867, waren er maar 3 augustus maanden nog natter dan dit jaar in de Achterhoek.

De maand kan dus de boeken in als warm, zeer zonnig en toch zeer nat.

Bronnen: Hetweeractueel, KNMI, weerstation-Meddo.nl, weergegevens.nl, Jan Visser, eigen waarnemers.

Wateroverlast door zware onweersbuien 

Meeste neerslag in Rivierengebied

De zware onweersbuien die zondag in de loop van de avond ontstonden hebben in het Rivierengebied de meeste neerslag achtergelaten. Behalve veel regen viel er plaatselijk ook hagel en was de bliksemintensiteit hoog. Sliedrecht kreeg 90 mm (42,2 voor middernacht en 48,5 erna), Hardinxveld-Giessendam 79 mm (40,6 en 38,1), Zaltbommel 79 mm (58,7 en 20,3) en Gorinchem 68 mm (33 en 35,1). Verder naar het oosten kreeg Grave 72 mm (65,5 op zondag, waarvan 9,4 zondagochtend, 6,3 op maandag), Nijmegen-Dukenburg 60 mm (42,6 en 17,8) en Wijchen 48 mm (34,5 en 14). In de Achterhoek viel in Doetinchem-Dichteren 38 mm (zondagochtend 5,6, zondagavond 28,2 en maandagnacht 4,0) en in Meddo bij Winterswijk 31 mm (maandtotaal: 208 mm). Herkomst meeste neerslagcijfers: Wunderground.com.